يزيد معاويه را لعن فرست ؛ و اشارت كردند كه مقصود شيخ از ظالم نخستين ابو بكر ، و پس از او عمر . . . بوده است . پس شيخ ناچار براى اداى توضيح نزد خليفه احضار شد . در آنجا آن عبارت را چنان تفسير كرد كه خليفه قانع شد . نوشته‌اند كه از جمله در رفع آن اتّهام گفت : يا امير المؤمنين مراد آن نيست كه معاندان گفته‌اند ، بلكه مراد من به نخستين ظالم ، قابيل است كه برادر خود هابيل را كشت ، و او نخستين كسى است در بنى آدم كه به قتل نفس و ظلم آغاز كرد ، و مراد از دومين ظالم ، پى كنندهء ناقهء صالح است ؛ و سومين ظالم قاتل يحيى بن زكرياست ، و چهارمين قاتل عبد الرحمن ملجم مرادى است كه قاتل على بن ابى طالب بود . چون خليفه اين جواب را شنيد قانع شد و به اكرام او برخاست ، و كسانى را كه اين تهمت را به شيخ بسته بودند توبيخ شديد كرد . « 1 » امّا دشمنان و مخالفان او چنان تحريك شده بودند كه از پاى ننشستند ، خانه‌اش را بكلّى سوختند ، و كتابخانه و كرسى [ درس ] او را غارت و تباه كردند ( 448 ه . ق . ) شيخ طوسى پس از اين واقعه ، ظاهرا چون ديگر احساس امنيّت نمىكرد ، به نجف اشرف رفت ، و باقى عمر خود را در آنجا گذرانيد ، و سرانجام نيز در آنجا درگذشت ( 460 ه . ق . ) . و طبق وصيّت در خانهء خود مدفون گشت ، كه امروز مقبرهء مشهورى شده است . « 2 » شيخ طوسى نخستين كسى است كه نجف را مركز علمى - دينى شيعه قرار داد . او يكى از چند چهرهء معروفى است كه در سراسر فقه شيعه همواره نامشان برده مىشود . خاندان شيخ طوسى تا چند نسل همه از عالمان دين و فقيهان نامدار شيعه بوده‌اند . پسرش شيخ ابو على ملقّب به « مفيد ثانى » نيز فقيه جليل القدرى بوده است . بنابر نقل صاحب مستدرك الوسائل ( 3 / 498 ) او نيز كتابى به نام أمالى دارد . و همو كتاب النّهايهء پدرش را شرح كرده است . همين طور شيخ ابو على طوسى فرزندى به نام ابو الحسن محمّد ( وفات ، 540 ه . ق . ) داشته كه پس از پدرش ابو على ، مرجعيّت و رياست حوزهء علميّهء نجف به او مفوّض بوده است . « 3 » و بنابر نقل ابن العماد حنبلى ، در زمان او طلّاب علوم دينى شيعه از اطراف و اكناف بلاد اسلامى در عراق به مجلس درس او مىشتافته‌اند . و او مردى پارسا و دانشور بوده . همو گويد : سمعانى نيز او را بسيار ستوده است ، و از عماد الدّين طبرى نقل كرده كه او مىگفته است « اگر صلوات بر غير انبياء روا بود من بر اين مرد صلوات مىفرستادم » . حتى دختران شيخ طوسى نيز فقيهه و فاضله بوده‌اند . « 4 » از آثار عمدهء شيخ طوسى چند كتاب شهرت بسيار دارد :

--> ( 1 ) . محمّد تنكابنى ، قصص العلماء ، 199 . ( 2 ) . خوانسارى ، روضات الجنّات ، 271 . ( 3 ) . همان‌جا ، 272 . ( 4 ) . شذرات الذّهب ، 4 / 126 - 127 ، بيروت ، 1950 .